लोहार समाजाच्या सर्वांगीण विकासासाठी सहकारच प्रभावी मार्ग ; संचालक बाळासाहेब शेलार…
पुणे : “सहकारी चळवळ ही केवळ आर्थिक व्यवहारांची यंत्रणा नसून सामाजिक परिवर्तनाची ताकद आहे. लोहार समाजाला मुख्य प्रवाहात आणण्यासाठी आणि आर्थिक–सामाजिक उन्नतीसाठी सहकार हा सर्वात सक्षम मार्ग आहे,” असे मत बेलॉप कर्मचारी सहकारी पतसंस्थेचे संचालक बाळासाहेब शेलार यांनी व्यक्त केले.
सहकाराची तत्त्वे — एक सदस्य–एक मत, पारदर्शक कारभार, सेवा वृत्ती, सामूहिक निर्णय आणि जबाबदारी — ही मूल्ये समाजात समानता व स्वावलंबन निर्माण करतात, असे त्यांनी सांगितले.
आर्थिक सक्षमीकरणासाठी सहकार महत्त्वाचा…
शेलार यांनी स्पष्ट केले की ग्रामीण–शहरी भागात सहकारी संस्था आर्थिक विकासाचा कणा बनल्या आहेत. कृषी पतसंस्था, साखर कारखाने, दूध संघ व खरेदी-विक्री संघ यांच्या माध्यमातून शेतकऱ्यांना योग्य बाजारपेठ, निविष्ठा व उत्पादनाला स्थिर दर मिळतात. सहकारी कारखाने आणि सेवा संस्थांमुळे स्थानिक स्तरावर मोठ्या प्रमाणात रोजगारनिर्मिती होते.
पतसंस्थांमुळे अल्पभांडवलधारक नागरिकांना कमी व्याजदरात कर्ज उपलब्ध होत असल्याने स्वावलंबन वाढून गरिबी कमी होते.
सामाजिक समता आणि समावेशनाला चालना…
सहकारी संस्था जात, धर्म, लिंग यापलीकडे जाऊन सर्वांना समान संधी देतात. महिला बचत गट व महिला सहकारी संस्था स्त्री सक्षमीकरणाचा मार्ग तयार करत असल्याचे शेलार यांनी नमूद केले. “लोहार समाजातील वंचित घटकांना निर्णय प्रक्रियेतील स्थान मिळाल्यास समाजातील समता आणि सहभाग वाढतो,” असे त्यांनी सांगितले.
शिक्षण व कौशल्य विकास : भविष्यासाठी भक्कम गुंतवणूक…
सहकारी संस्था केवळ उद्योगापुरत्या मर्यादित नसून शिक्षण आणि कौशल्य विकासालाही तेवढेच महत्त्व देतात. प्रशिक्षण केंद्रे, सहकारी शिक्षण संस्था युवकांमध्ये तांत्रिक ज्ञान, व्यवसायिक कौशल्ये आणि नेतृत्वगुण विकसित करतात. यामुळे लोहार समाजातील तरुण अधिक सक्षम आणि रोजगारक्षम बनू शकतात.
आरोग्य आणि सामाजिक सुरक्षा : सहकाराचा आधार…
अनेक सहकारी संस्था सभासदांसाठी वैद्यकीय सवलती, रुग्णालय सेवा, औषध वितरण, विमा योजना, अपघात सहाय्य अशा उपक्रमांची अंमलबजावणी करतात.
“यामुळे समाजात सुरक्षिततेची भावना निर्माण होते आणि संकटसमयी सामूहिक मदत मिळते,” असे शेलार यांनी स्पष्ट केले.
राजकीय सहभाग आणि नेतृत्वनिर्मिती…
सहकारी संस्था ही लोकशाहीची प्राथमिक शाळा असल्याचे शेलार यांनी म्हटले. निवडणुका, सभासमित्या आणि संचालक मंडळांमधून निर्णय प्रक्रिया, जबाबदारी आणि पारदर्शकता विकसित होत असल्याने समाजात सक्षम नेतृत्व घडते. “लोहार समाजाची राजकीय ताकद वाढवण्यासाठी सहकार अत्यंत उपयुक्त ठरू शकतो,” असे त्यांनी नमूद केले.
सांस्कृतिक ओळख आणि सामाजिक एकोपा…
सहकाराच्या माध्यमातून समाजात विश्वास, शिस्त, एकोप्याची भावना आणि सांस्कृतिक जपणूक होते. स्थानिक कला, परंपरा, उत्सव आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांना सहकारी संस्था आर्थिक व नैतिक पाठबळ देतात, यामुळे लोहार समाजाचे अप्रत्यक्ष संघटन आपोआप घडते, असे शेलार यांनी सांगितले.
आधुनिक काळातील आव्हाने व उपाय…
जागतिकीकरण आणि स्पर्धेच्या युगात सहकारासमोर अनेक आव्हाने निर्माण झाली असली तरी डिजिटल व्यवहार, ई-मार्केट, व्यावसायिक व्यवस्थापन आणि तरुणांचा सहभाग वाढवून सहकार अधिक सक्षम करता येईल, असे त्यांनी मत व्यक्त केले.
“एकासाठी सर्व आणि सर्वांसाठी एक” या तत्त्वावर चालणारी सहकारी चळवळ भविष्यात लोहार समाजाच्या आर्थिक, सामाजिक, शैक्षणिक आणि सांस्कृतिक विकासाला नवी दिशा देईल, असा ठाम विश्वास संचालक बाळासाहेब शेलार यांनी प्रकट केला.
Editer sunil thorat
