जिल्हामहाराष्ट्रराजकीयशिक्षणसामाजिक

लोहार समाजासाठी आरक्षण, सुविधा आणि महामंडळाच्या योजना : प्रत्यक्षात कितपत पोहोचतोय लाभ?

पुणे : महाराष्ट्रातील लोहार समाजाला भटक्या जमाती-B (VJNT-B) प्रवर्गात सामावून घेण्यात आले आहे. यामुळे या समाजाला शिक्षण, नोकरी आणि आर्थिक क्षेत्रात आरक्षणाचा लाभ मिळतो. शासनाने १९९८ मध्ये स्थापन केलेल्या महाराष्ट्र राज्य विमुक्त, भटक्या व इतर मागासवर्गीय वित्त व विकास महामंडळामार्फत विविध योजना राबविल्या जात आहेत. मात्र प्रत्यक्षात या सुविधा किती पोहोचल्या, काय अडचणी आहेत, यावर समाजात प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे.

शिक्षण क्षेत्रातील मिळणाऱ्या सुविधा…

लोहार समाजातील विद्यार्थ्यांना शाळा, महाविद्यालय आणि व्यावसायिक शिक्षणामध्ये आरक्षणाचा लाभ मिळतो.

शिष्यवृत्ती, फी-माफी, वसतिगृह प्रवेश, राजर्षी शाहू महाराज शिक्षण शुल्क शिष्यवृत्ती योजना यांसारख्या योजनांचा समावेश.

शिष्यवृत्तीसाठी ७५ टक्के उपस्थिती, जात वैधता प्रमाणपत्र व उत्पन्न प्रमाणपत्र बंधनकारक.

विद्यार्थ्यांना जिल्हानिहाय वसतिगृह सुविधा, प्रशिक्षण केंद्रे उपलब्ध.

आर्थिक आणि स्वयंरोजगार योजना…

१८ ते ५० वयोगटातील अर्जदारांना स्वयंरोजगार कर्ज योजना, मालमत्ता निर्माण योजना व मार्जिन मनी योजनाद्वारे साहाय्य.

दुकान, कार्यशाळा, लघुउद्योग, शेतीपूरक व्यवसाय यासाठी कर्ज व अनुदान.

बँक कर्जावर शासन थेट भरणा करते, ज्यामुळे व्यवसाय सुरू करणे सोपे होते.

शिक्षणासाठी देशांतर्गत व परदेशी शिक्षण कर्ज योजना उपलब्ध.

सामाजिक मिळणाऱ्या सुविधा…

महात्मा फुले जनआरोग्य योजना अंतर्गत आरोग्य सेवा मोफत.

विवाह सहाय्य योजना अंतर्गत वधू-वरांपैकी एक जण VJNT असल्यास अनुदान.

गृह अनुदान योजनाद्वारे स्वतःचे घर नसलेल्या कुटुंबांना मदत.

विविध कौशल्य विकास प्रशिक्षण कार्यक्रमांतून युवक-युवतींना तांत्रिक, संगणक व व्यवसायिक प्रशिक्षण.

समाजाला मिळालेली प्रगती…

शासनाच्या मान्यतेमुळे लोहार समाजाला आरक्षणाचा कायदेशीर हक्क.

अनेक जिल्ह्यांत समाजातील विद्यार्थ्यांचा सत्कार, शैक्षणिक प्रोत्साहन कार्यक्रम राबवले गेले.

कौशल्य प्रशिक्षण व शिष्यवृत्तीमुळे काही तरुणांनी नोकरी व व्यवसायात प्रगती साधली.

लोहार समाजाच्या अडचणी कायम…

अजूनही जात प्रमाणपत्र व वैधता मिळवण्यात अनेकांना अडथळे.

परंपरागत लोखंडी कामाचा व्यवसाय बाजारपेठेत टिकवणे अवघड.

योजनांची माहिती सामान्य कुटुंबांपर्यंत पोहोचण्यात शासन अपयशी.

अर्ज प्रक्रिया गुंतागुंतीची असल्याने अनेक लोक योजनांपासून वंचित.

स्थलांतरित व फिरत्या लोहार गटांना निवारा, पाणी, आरोग्य सुविधा अपुऱ्या.

महामंडळाची भूमिका…

१९९८ मध्ये स्थापन झालेले VJNT महामंडळ हे या समाजासाठी प्रमुख आधार ठरले आहे.

व्यवसायासाठी कमी व्याजदरात कर्ज, शैक्षणिक कर्ज, प्रशिक्षण कार्यक्रम, गृह अनुदान, तसेच बँक कर्जासाठी मार्जिन मनी या योजना राबविल्या जात आहेत.

तज्ञांचे मत…

लोहार समाजाच्या चळवळीत सक्रिय असणारे संजय कोळंबेकर यांनी संघटनात्मक बळाची गरज या चर्चासत्रातून अधोरेखित केली. “आर्थिक विकास महामंडळाचा निधी अपुरा आहे. हा निधी वाढवून जिल्हा व तालुका स्तरावर प्रतिनिधित्व वाढवले, तर समाजातील समस्या अधिक प्रभावीपणे मांडता येतील,” असे ते म्हणाले.

मुंबई महानगरात लोहार समाजाचे प्रतिनिधित्व करणार्या सर्वांत जुन्या विश्वकर्मीय लोहार संघटनेचे अध्यक्ष राजाराम कातळकर यांनी शासनाच्या समाजाप्रति असणार्या उदासीनतेवर नाराजी व्यक्त करताना सांगितले की, “धर्मादाय कार्यालयात नोंदणीकृत संस्थांना हक्काचा निधी मिळत नाही. त्याचप्रमाणे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी जाहीर केलेल्या ‘प्रधानमंत्री विश्वकर्मा योजने’बद्दलची माहिती ही शासनाकडून समाजापर्यंत पोहोचली नाही, त्याबाबत योग्य प्रचार-प्रसार झाला नाही,” असे सांगितले.

निष्कर्ष…

लोहार समाजाला शासनाने आरक्षण व सुविधा जाहीर केल्या असल्या, तरी त्याचा संपूर्ण लाभ प्रत्यक्षात प्रत्येक कुटुंबापर्यंत पोहोचलेला नाही. जात प्रमाणपत्राची अडचण, माहितीचा अभाव आणि अंमलबजावणीतला विलंब या गोष्टी तातडीने सोडवल्यासच या योजनांचा खरा फायदा होणार, अशी मागणी समाजातून होत आहे.

अतिरिक्त माहिती…

लोहार समाजाची लोकसंख्या : महाराष्ट्रात लोहार समाजाची लोकसंख्या अंदाजे ७.३७ लाख आहे .

धर्मादाय आयुक्तालयाकडे नोंदणीकृत संस्थांची संख्या : महाराष्ट्रातील धर्मादाय आयुक्तालयाकडे नोंदणीकृत संस्थांची संख्या उपलब्ध नाही. तथापि, धर्मादाय आयुक्तालयाच्या अधिकृत वेबसाइटवर (https://charity.maharashtra.gov.in/en-us/know-your-trust-en-US) शोध घेऊन नोंदणीकृत संस्थांची माहिती मिळवता येऊ शकते.

लोहार समाजाच्या योजनांपासून वंचित राहण्याची कारणे : जात प्रमाणपत्र मिळवण्याच्या अडचणी, योजनांची माहिती न मिळणे, अर्ज प्रक्रियेतील गुंतागुंत, आणि स्थलांतरित गटांना आवश्यक सुविधा न मिळणे यांसारखी कारणे आहेत.

टिप – माहिती सोशल मीडिया मार्फत असून साम्य आढळेलच असे नाही. संबंधित तज्ञांचे मत आवश्यक.

Editer sunil thorat

बातमी / लेख आपल्या मित्रांसोबत शेअर करा

मुख्य संपादक

वेध जनशक्तीचा शक्ती जनतेची, वेध सत्याचा! सूचना, अस्वीकरण व संपादकीय धोरण “वेध जनशक्तीचा” हे पुणे येथून कार्यरत असलेले स्वतंत्र वेब न्यूज पोर्टल असून, सामाजिक, शैक्षणिक, राजकीय, सांस्कृतिक, प्रशासकीय, गुन्हेगारी तसेच विविध जनहिताच्या विषयांवरील बातम्या आणि माहिती वाचकांपर्यंत पोहोचविणे हा आमचा उद्देश आहे. आमच्या पोर्टलवर प्रसिद्ध होणाऱ्या बातम्या, लेख, वृत्त, निवेदने, छायाचित्रे, व्हिडिओ किंवा अन्य सामग्री ही उपलब्ध कागदपत्रे, अधिकृत माहिती, प्रत्यक्षदर्शी, संबंधित व्यक्ती, प्रतिनिधी, वार्ताहर तसेच विश्वसनीय सूत्रांकडून प्राप्त माहितीनुसार प्रकाशित केली जाऊ शकते. बातमी प्रसिद्ध करण्याचा अधिकार जनहिताच्या दृष्टीने आवश्यक, महत्त्वाची किंवा सार्वजनिक हिताशी संबंधित माहिती प्रसिद्ध करण्याचा संपादकीय निर्णयाचा अधिकार “वेध जनशक्तीचा” राखून ठेवते. कोणत्याही व्यक्ती, संस्था, राजकीय पक्ष, शासकीय किंवा निमशासकीय यंत्रणा, व्यावसायिक संस्था अथवा इतर घटकाविषयी बातमी प्रसिद्ध झाल्याने त्या व्यक्ती अथवा संस्थेविरुद्ध पूर्वग्रह किंवा वैयक्तिक वैर असल्याचे समजले जाऊ नये. बातमीमध्ये एखाद्या व्यक्तीवर आरोप, तक्रार, गुन्हा, चौकशी, कारवाई किंवा अन्य गंभीर बाब नमूद असल्यास, उपलब्ध अधिकृत माहितीच्या आधारे ती बाब वाचकांसमोर मांडण्याचा पत्रकारितेचा अधिकार आम्ही राखून ठेवतो. आरोप प्रसिद्ध होणे म्हणजे संबंधित व्यक्ती दोषी ठरल्याचे मानले जाणार नाही. अंतिम सत्यता ठरविण्याचा अधिकार संबंधित सक्षम न्यायालय अथवा कायदेशीर प्राधिकरणास आहे. खोटी माहिती, दबाव व धमक्यांना थारा नाही “वेध जनशक्तीचा” कोणत्याही व्यक्ती, संस्था किंवा घटकाच्या दबावाखाली येऊन जनहिताच्या बातम्या मागे घेणे, बदलणे किंवा प्रसिद्ध न करणे यास बांधील राहणार नाही. तसेच, बातमी प्रसिद्ध झाल्यानंतर धमकी, दबाव, राजकीय हस्तक्षेप, वैयक्तिक आरोप, सोशल मीडिया दबाव किंवा अन्य कोणत्याही अनुचित मार्गाने संपादकीय निर्णयावर प्रभाव टाकण्याचा प्रयत्न स्वीकारला जाणार नाही. मात्र, बातमीमध्ये वस्तुनिष्ठ तथ्यात्मक चूक असल्याचे विश्वसनीय पुराव्यांसह निदर्शनास आणून दिल्यास त्याची निष्पक्षपणे पडताळणी केली जाईल. दुरुस्ती, खुलासा व हरकत एखाद्या बातमीतील माहिती चुकीची, अपूर्ण किंवा वस्तुस्थितीविरुद्ध असल्याचा दावा असल्यास संबंधित व्यक्ती अथवा संस्थेने केवळ तोंडी आक्षेप नोंदविण्याऐवजी— 👉संबंधित बातमीची लिंक, 👉चुकीची माहिती नेमकी कोणती आहे याचा स्पष्ट उल्लेख, 👉अधिकृत कागदपत्रे किंवा विश्वसनीय पुरावे, 👉स्वतःची अधिकृत बाजू/खुलासा, 👉आवश्यक असल्यास संपर्काची माहिती आमच्याकडे उपलब्ध करून द्यावी. प्राप्त कागदपत्रे व माहितीची स्वतंत्रपणे पडताळणी करून वस्तुस्थिती समोर आल्यास संबंधित बातमीमध्ये आवश्यक दुरुस्ती, स्पष्टीकरण, अद्ययावत माहिती किंवा अन्य योग्य संपादकीय कार्यवाही करण्यात येईल. केवळ बातमी आवडली नाही, प्रतिष्ठेला धक्का बसला, टीका झाली किंवा बातमी हटविण्याची मागणी करण्यात आली म्हणून बातमी आपोआप हटविली जाणार नाही. वार्ताहर व प्रतिनिधींबाबत महत्त्वाची सूचना “वेध जनशक्तीचा”शी संबंधित सर्व वार्ताहर, प्रतिनिधी व अन्य व्यक्तींनी आपल्या अधिकाराच्या मर्यादेतच काम करावे. कोणत्याही व्यक्तीकडून पैशांची मागणी, खंडणीसदृश व्यवहार, वैयक्तिक लाभाची मागणी, धमकी, दबाव, ब्लॅकमेलिंग किंवा पोर्टलच्या नावाचा गैरवापर झाल्यास त्याची जबाबदारी संबंधित व्यक्तीची वैयक्तिक राहील. अशा प्रकारची बाब निदर्शनास आल्यास संबंधित व्यक्तीविरुद्ध उपलब्ध कायदेशीर मार्गांचा अवलंब करण्याचा अधिकार व्यवस्थापन राखून ठेवते. स्रोत व गोपनीयता पत्रकारितेच्या कामकाजात प्राप्त होणाऱ्या काही माहितीचे स्रोत गोपनीय ठेवण्याची आवश्यकता असू शकते. अशा वेळी कायदा व पत्रकारितेच्या मान्य तत्त्वांच्या अधीन राहून स्रोताची माहिती गोपनीय ठेवण्याचा अधिकार संपादकीय विभाग राखून ठेवतो. तृतीय-पक्षाची सामग्री वाचकांच्या प्रतिक्रिया, निवेदने, जाहिराती, सोशल मीडिया पोस्ट, व्हिडिओ, छायाचित्रे किंवा अन्य तृतीय-पक्षाची सामग्री प्रसिद्ध झाल्यास त्यातील प्रत्येक विधान हे पोर्टलचे अधिकृत मत असेलच असे नाही. अशा सामग्रीची जबाबदारी संबंधित सामग्री पुरविणाऱ्या व्यक्ती/संस्थेची राहू शकते. ⚠️ अंतिम महत्त्वाची नोंद “वेध जनशक्तीचा” हे सत्य, तथ्याधारित, जबाबदार आणि जनहिताची पत्रकारिता करण्यास कटिबद्ध आहे. अनावधानाने किंवा उपलब्ध माहितीच्या आधारे प्रसिद्ध केलेल्या सामग्रीमध्ये तथ्यात्मक त्रुटी आढळल्यास योग्य पुराव्यांच्या आधारे त्याची पडताळणी करून आवश्यक ती कार्यवाही केली जाईल. मात्र, बातमीतील तथ्यात्मक चूक आणि बातमीमुळे निर्माण झालेली नाराजी या दोन वेगळ्या बाबी आहेत. तथ्यात्मक चूक सिद्ध झाल्यास दुरुस्ती केली जाईल; परंतु केवळ बातमी प्रसिद्ध झाल्यामुळे निर्माण झालेला दबाव, नाराजी किंवा विरोध हा बातमी मागे घेण्याचा स्वयंचलित आधार मानला जाणार नाही. “वेध जनशक्तीचा” कोणत्याही व्यक्तीची जाणीवपूर्वक बदनामी करण्याच्या उद्देशाने पत्रकारिता करत नाही; त्याचप्रमाणे जनहिताशी संबंधित सत्य, अधिकृत आणि पडताळणीयोग्य माहिती केवळ कोणाला अप्रिय वाटते म्हणून दडपण्याचेही धोरण नाही. सर्व कायदेशीर बाबींमध्ये लागू असलेले भारतीय कायदे व सक्षम न्यायालय/प्राधिकरणाचे आदेश अंतिम व बंधनकारक राहतील. न्यायक्षेत्र (Jurisdiction) या पोर्टलशी संबंधित कोणताही वाद, तक्रार किंवा कायदेशीर कार्यवाही उद्भवल्यास, लागू कायद्याच्या अधीन राहून बारामती, ता. बारामती, जि. पुणे येथील सक्षम न्यायालयांना न्यायक्षेत्र राहील. संपर्क मुख्य संपादक : श्री. सुनिल थोरात 📞 7249314996 संपादक : श्री अमोल रजपूत 8169324814 कार्यकारी संपादक : सहकार्यकारी संपादक : उपकार्यकारी संपादक : जिल्हा संपादक : जिल्हा उपसंपादक : विकास तिखे कायदेशीर सल्लागार : अँड. आनंद थोरात वेब पोर्टल : www.vedhjanshakticha.in “शक्ती जनतेची, वेध सत्याचा!” — वेध जनशक्तीचा संपादकीय विभाग बातमी अधिक ठाम आणि दबावाला उत्तर देणारी आहे, विशेषतः “बातमी आवडली नाही म्हणून हटविली जाणार नाही” आणि वार्ताहरांकडून पोर्टलच्या नावाचा गैरवापर केला जाणार नाही या बाबतीत. 🙏🏻आपल्या सूचना, अभिप्राय आणि सहकार्याचे आम्ही मनःपूर्वक स्वागत करतो.

Related Articles

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Back to top button
बातमी कॉपी करायला तुम्ही आमचे काका लागता की मामा ??