वैद्यकीय महाविद्यालयांतील संशोधनाला मोठी चालना! आयसीएमआरची ‘पेटंट मित्र’ योजना; संशोधकांना पेटंट, तंत्रज्ञान हस्तांतरणासाठी मोफत सरकारी सहकार्य…
मुंबई, दि. ७ : देशातील वैद्यकीय संशोधन, नवसंशोधन आणि आरोग्य क्षेत्रातील तंत्रज्ञान विकासाला चालना देण्यासाठी भारतीय वैद्यकीय संशोधन परिषद (आयसीएमआर) यांनी ‘मेडिकल इनोव्हेशन्स पेटंट मित्र’ हा महत्त्वाकांक्षी उपक्रम सुरू केला आहे. या उपक्रमाच्या माध्यमातून देशभरातील वैद्यकीय महाविद्यालये, संशोधन संस्था, डॉक्टर, प्राध्यापक, संशोधक आणि विद्यार्थ्यांना त्यांच्या आरोग्यविषयक संशोधनांचे पेटंट संरक्षण, तांत्रिक व कायदेशीर मार्गदर्शन, तंत्रज्ञान हस्तांतरण आणि व्यावसायिकीकरणासाठी संपूर्ण सरकारी खर्चातून मदत उपलब्ध करून दिली जाणार आहे.
देशात दरवर्षी मोठ्या प्रमाणावर वैद्यकीय संशोधन केले जात असले, तरी त्यातील अनेक संशोधन प्रकल्प पेटंट नोंदणीअभावी किंवा तांत्रिक, कायदेशीर आणि आर्थिक अडचणींमुळे प्रत्यक्ष उपयोगात येऊ शकत नाहीत. पेटंट अर्ज दाखल करण्याची गुंतागुंतीची प्रक्रिया, आवश्यक तज्ज्ञ मार्गदर्शनाचा अभाव, तंत्रज्ञान हस्तांतरणातील अडथळे आणि त्यासाठी लागणारा खर्च यामुळे अनेक संशोधक आपल्या नाविन्यपूर्ण संशोधनाचे बौद्धिक संपदा हक्क सुरक्षित करू शकत नाहीत. परिणामी अनेक उपयुक्त संशोधन, वैद्यकीय उपकरणे, निदान तंत्रज्ञान आणि उपचार पद्धती प्रयोगशाळेपुरत्याच मर्यादित राहतात.
ही परिस्थिती बदलण्यासाठी आयसीएमआरने ‘मेडिकल इनोव्हेशन्स पेटंट मित्र’ हा उपक्रम सुरू केला आहे. या योजनेअंतर्गत संशोधकांना पेटंटसाठी आवश्यक कागदपत्रे तयार करण्यापासून ते अर्ज दाखल करणे, पेटंट प्रक्रियेदरम्यान तांत्रिक व कायदेशीर सहाय्य, बौद्धिक संपदा हक्कांचे संरक्षण, तंत्रज्ञान हस्तांतरण तसेच उद्योग क्षेत्राशी समन्वय साधून संशोधनाचे व्यावसायिकीकरण करण्यापर्यंत सर्व स्तरांवर मदत केली जाणार आहे.
या उपक्रमामुळे वैद्यकीय महाविद्यालये, संशोधन प्रयोगशाळा आणि आरोग्य संस्थांमध्ये विकसित होणाऱ्या नवकल्पना, वैद्यकीय उपकरणे, निदान तंत्रज्ञान, डिजिटल हेल्थ उपाययोजना, नवीन उपचार पद्धती आणि इतर आरोग्यविषयक संशोधनांना पेटंट मिळविण्याचा मार्ग अधिक सुलभ होणार आहे. यामुळे संशोधनाचे प्रत्यक्ष आरोग्यसेवा उत्पादनांमध्ये आणि उपचार प्रणालीमध्ये जलद रूपांतर होण्यास मदत होईल.
दरम्यान, वैद्यकीय शिक्षणामध्ये संशोधन, नवकल्पना आणि उत्कृष्टतेला प्रोत्साहन देण्यासाठी राष्ट्रीय आयुर्विज्ञान आयोग (एनएमसी) यांनी देशातील सर्व वैद्यकीय महाविद्यालये, रुग्णालये आणि संशोधन संस्थांना या उपक्रमाबाबत मार्गदर्शक सूचना जारी केल्या आहेत. एनएमसीचे सचिव डॉ. राघव लांगर यांनी सर्व संस्थांनी प्राध्यापक, चिकित्सक, संशोधक आणि विद्यार्थ्यांपर्यंत या योजनेची माहिती प्रभावीपणे पोहोचवावी तसेच अधिकाधिक संशोधकांनी ‘पेटंट मित्र’ सुविधेचा लाभ घ्यावा, असे आवाहन केले आहे.
एनएमसीने सर्व वैद्यकीय महाविद्यालयांना संशोधन संस्कृतीला प्रोत्साहन देण्यासाठी आणि नवसंशोधन करणाऱ्या विद्यार्थ्यांना व संशोधकांना या योजनेचा लाभ मिळवून देण्यासाठी आवश्यक जनजागृती करण्याच्या सूचनाही दिल्या आहेत. आयसीएमआरच्या ‘पेटंट मित्र’ पोर्टलवर या योजनेची सविस्तर माहिती, अर्ज प्रक्रिया, मार्गदर्शक सूचना आणि आवश्यक संपर्क माहिती उपलब्ध करून देण्यात आली असून, संशोधकांना कोणत्याही शंका असल्यास आयसीएमआरकडून थेट मार्गदर्शनही मिळणार आहे.
तज्ज्ञांच्या मते, ‘पेटंट मित्र‘ उपक्रमामुळे भारतातील वैद्यकीय संशोधनाला जागतिक स्तरावर अधिक मान्यता मिळण्यास मदत होईल. तसेच आरोग्य क्षेत्रातील आत्मनिर्भरता, संशोधनावर आधारित उद्योगनिर्मिती, आधुनिक उपचार पद्धतींचा विकास आणि देशातील आरोग्य व्यवस्थेची गुणवत्ता उंचावण्यासही मोठी चालना मिळेल. विशेष म्हणजे, आर्थिक अडचणींमुळे पेटंट नोंदणीपासून दूर राहणाऱ्या संशोधकांसाठी ही योजना मोठा आधार ठरणार असून, संशोधनातून समाजोपयोगी तंत्रज्ञान विकसित करण्याचा मार्ग अधिक सुलभ होणार आहे.
Editer sunil thorat
