महाराष्ट्रातील लोहार समाजाच्या एकजुटीचा ऐतिहासिक प्रारंभ ; राज्यस्तरीय महापरिषदेची स्थापना…

आळंदी देवाची (पुणे) : महाराष्ट्राच्या कानाकोपऱ्यात विविध पातळ्यांवर कार्यरत असलेल्या लोहार समाजाच्या स्थानिक, विभागीय, जिल्हास्तरीय तसेच राज्यस्तरीय संघटनांना एका व्यापक व्यासपीठावर आणण्याच्या दिशेने आज ऐतिहासिक पाऊल टाकण्यात आले. क्रांती दिनाच्या पवित्र निमित्ताने ‘लोहार समाज राज्यस्तरीय महापरिषद’ स्थापन करण्याचा महत्त्वपूर्ण निर्णय घेण्यात आला. या निर्णयामुळे अनेक वर्षांपासून विविध ठिकाणी विखुरलेल्या लोहार समाजाच्या संघटनात्मक शक्तीला एकत्रित दिशा मिळणार असून, समाजाच्या सामाजिक, शैक्षणिक, आर्थिक आणि संघटनात्मक विकासासाठी नवा अध्याय सुरू होणार आहे.

राज्यातील विविध भागांत लोहार समाजासाठी कार्यरत असलेल्या २८ संघटनांनी या महापरिषदेला संलग्नता दर्शविली आहे. विविध विचार, कार्यपद्धती आणि भौगोलिक क्षेत्रांमध्ये काम करणाऱ्या या संघटनांनी आपापले मतभेद, गैरसमज आणि जुन्या कटुता बाजूला ठेवून ‘प्रथम समाज’ ही भूमिका स्वीकारल्याचे या निमित्ताने स्पष्ट झाले.

अनेक वर्षांच्या प्रयत्नांना मिळाले संघटित रूप

लोहार समाजाच्या विविध प्रश्नांसाठी राज्याच्या वेगवेगळ्या भागांत अनेक संस्था आणि संघटना कार्यरत आहेत. मात्र, या संघटनांचे प्रयत्न अनेकदा स्वतंत्र पातळीवर होत असल्याने त्यांना राज्यव्यापी सामूहिक ताकद मिळत नव्हती. त्यामुळे समाजाच्या प्रश्नांवर शासन दरबारी प्रभावीपणे भूमिका मांडण्यासाठी आणि विविध भागातील समाजबांधवांना एका समान व्यासपीठावर आणण्यासाठी राज्यस्तरीय महापरिषदेची गरज सातत्याने व्यक्त होत होती.

याच पार्श्वभूमीवर झालेला आजचा निर्णय हा केवळ एका नवीन संस्थेची स्थापना नसून, विखुरलेल्या सामाजिक शक्तीला एकत्र आणण्याचा संघटनात्मक प्रयत्न असल्याचे मानले जात आहे.

शिक्षण, रोजगार आणि महिला सक्षमीकरणावर भर

महापरिषदेच्या माध्यमातून समाजातील विद्यार्थ्यांना गुणवत्तापूर्ण शिक्षणाच्या अधिक संधी उपलब्ध करून देणे, गरजू विद्यार्थ्यांना शैक्षणिक मदत मिळवून देणे, बेरोजगार तरुणांसाठी रोजगार व स्वयंरोजगाराच्या संधी निर्माण करणे, कौशल्य विकासाला चालना देणे तसेच शासनाच्या विविध योजनांचा लाभ समाजातील शेवटच्या घटकापर्यंत पोहोचविण्याचा निर्धार व्यक्त करण्यात आला.

याशिवाय महिला सक्षमीकरण, उद्योजकता, सामाजिक सुरक्षा, आर्थिक स्वावलंबन आणि तरुणांचे संघटन या विषयांनाही महत्त्व देण्यात येणार आहे.

लोहार समाजातील पारंपरिक कौशल्याला आधुनिक तंत्रज्ञान, उद्योग आणि बाजारपेठेशी जोडण्याबरोबरच नव्या पिढीला शिक्षण व रोजगाराच्या मुख्य प्रवाहात आणण्याचे आव्हानही महापरिषदेपुढे असणार आहे.

‘पदापेक्षा समाजहित’चा संदेश

या ऐतिहासिक निर्णयाच्या वेळी उपस्थित पदाधिकारी आणि कार्यकर्त्यांच्या मनात कोणत्याही एका व्यक्तीचे वर्चस्व किंवा पदाची महत्त्वाकांक्षा नसून समाजाच्या पुढील पिढीच्या भवितव्याचा विचार असल्याचे चित्र पाहायला मिळाले.

समाजातील विद्यार्थ्यांचे शिक्षण, तरुणांचे भविष्य, महिलांचे सक्षमीकरण, आर्थिक प्रगती आणि सामाजिक सन्मान या मुद्द्यांवर एकत्रितपणे काम करण्याची भावना यावेळी प्रकर्षाने दिसून आली.

‘ही महापरिषद कोणत्याही एका व्यक्तीची किंवा एका संघटनेची नसून संपूर्ण महाराष्ट्रातील लोहार समाजाच्या सामूहिक इच्छाशक्तीचे व्यासपीठ आहे’, असा संदेश या निमित्ताने देण्यात आला.

ज्येष्ठ कार्यकर्त्यांच्या संघर्षाला आदरांजली

लोहार समाजाच्या संघटनात्मक आणि सामाजिक चळवळीसाठी अनेक वर्षे काम करणाऱ्या ज्येष्ठ कार्यकर्त्यांसाठी हा क्षण भावनिक ठरला. समाजाच्या प्रश्नांसाठी आयुष्यभर संघर्ष करणाऱ्या अनेक ज्ञात-अज्ञात कार्यकर्त्यांनी पाहिलेले एकजुटीचे स्वप्न आता प्रत्यक्षात येण्याच्या दिशेने वाटचाल करत असल्याची भावना व्यक्त करण्यात आली.

विविध संघटनांमधील जुने मतभेद, गटबाजी आणि गैरसमज बाजूला ठेवून समाजाच्या व्यापक हितासाठी एकत्र येण्याचा निर्णय हीच या दिवसाची खरी क्रांती असल्याचे कार्यकर्त्यांनी नमूद केले.

भविष्यात राज्यव्यापी संघटनात्मक विस्तार

राज्यातील विविध जिल्ह्यांमध्ये कार्यरत असलेल्या संघटनांना महापरिषदेच्या माध्यमातून जोडण्याची प्रक्रिया पुढे सुरू राहणार आहे. समाजातील विविध घटकांशी संवाद साधून त्यांच्या समस्या जाणून घेणे, त्यांचा अभ्यास करणे आणि संबंधित प्रशासकीय व शासकीय यंत्रणांसमोर सामूहिकपणे मांडणे, यासाठी महापरिषद काम करणार असल्याची भूमिका मांडण्यात आली.

समाजातील प्रत्येक घटकापर्यंत संघटनेचे काम पोहोचवून ‘एक समाज – एक दिशा – एक संघटित शक्ती’ या विचाराने पुढील वाटचाल करण्याचा निर्धार व्यक्त करण्यात आला.

राज्यभरातील २८ संघटनांची संलग्नता

या राज्यस्तरीय महापरिषदेसोबत महाराष्ट्रातील विविध भागांतील खालील संघटना संलग्न झाल्या आहेत :

वैदर्भीय गाडी लोहार व तत्सम जाती महासंघ, नागपूर

कोकण विभागीय लोहार समाजसंघ, कोकण

लोहार युथ फाऊंडेशन (LYF), महाराष्ट्र राज्य

कोल्हापूर जिल्हा लोहार गाडी लोहार युवा मंच, कोल्हापूर

राज्य लोहार गाडी लोहार समाज संघटना, सातारा

श्री विश्वकर्मा गाडी लोहार समाज धर्मशाळा, आळंदी देवाची, पुणे

लोहकांत फार्म प्रोडूसर कंपनी लि., चंद्रपूर

लोहार समाज ज्येष्ठ नागरिक बहुउद्देशीय संस्था, चंद्रपूर

प्रभू श्री विश्वकर्मा लोहार समाज शिक्षण संस्था, चंद्रपूर

गाडी लोहार समाज संघटना, ज्ञानेश्वर नगर, नागपूर

जगत ब्रह्म प्रभू विश्वकर्माधाम बहुउद्देशीय शिक्षण व सामाजिक संस्था, शेगाव

लोहार विकास संस्था, महाराष्ट्र राज्य

महाराष्ट्र लोहार विकास परिषद, वर्धा

लोहार समाज बहुउद्देशीय विकास संस्था, अमरावती

लोहार गाडी लोहार समाज बहुउद्देशीय विकास संस्था, अमरावती

लोहार समाज हितकारणी मंडळ, अमरावती

श्री विश्वकर्मा मंदिर चॅरिटेबल ट्रस्ट, अकोला

पितांबर मुऱ्हाजी रूम स्मृती प्रतिष्ठान, मोताळा

समस्त लोहार समाज संघटना, भोसरी, पुणे

विश्वकर्मा मानव विकास बहुउद्देशीय संस्था, गोंदिया

श्री विश्वकर्मा लोहार विकास संस्था, टाकळी, सोलापूर

लोहार समाज बहुउद्देशीय संस्था, भोसरी, पुणे

सकल लोहार समाज विकास मंच, सातारा-कोळकी, ता. फलटण

विश्वकर्मा लोहार समाज बहुउद्देशीय सेवा संस्था, अमरावती

महाराष्ट्र विश्वकर्ममय समाज बहुउद्देशीय संस्था, वर्धा

श्री विश्वकर्मा लोहार युथ फाऊंडेशन, बुटीबोरी, नागपूर

श्री विश्वकर्मा लोहार समाज सेवा बहुउद्देशीय संस्था, भुसावळ

हिंदू लोहार समाज – पनवेल तालुका सामाजिक विकास मंडळ, रायगड

‘आजची एकजूट उद्याच्या पिढीसाठी’

लोहार समाज राज्यस्तरीय महापरिषदेची स्थापना ही केवळ आजचा कार्यक्रम न राहता भविष्यातील पिढ्यांसाठी मजबूत सामाजिक पाया निर्माण करणारी चळवळ ठरावी, अशी अपेक्षा यावेळी व्यक्त करण्यात आली.

समाजातील मुलांना चांगले शिक्षण, तरुणांना रोजगार व उद्योगाच्या संधी, महिलांना सन्मान आणि स्वावलंबन, तसेच समाजाला संघटित व सक्षम नेतृत्व मिळावे, या व्यापक उद्देशाने महापरिषद काम करणार असल्याचा निर्धार व्यक्त करण्यात आला.

महाराष्ट्राच्या विविध भागांत कार्यरत असलेल्या लोहार समाजाच्या संघटनांनी एकत्र येत घेतलेला हा निर्णय समाजाच्या संघटनात्मक इतिहासातील महत्त्वाचा टप्पा मानला जात आहे. आज प्रज्वलित झालेली ही एकजुटीची ठिणगी भविष्यात व्यापक सामाजिक परिवर्तनाची ज्योत ठरेल का, हे आगामी काळातील महापरिषदेच्या कार्यावर अवलंबून असणार आहे.

Editer sunil thorat