जिल्हामहाराष्ट्रसामाजिक

हमालांना स्वाभिमान देणारे डॉ. बाबा आढाव : एक हमालपुत्राची हृदयस्पर्शी आठवण… डॉ. गणेश राख…

पुणे : “हमाली, कष्ट आणि श्रम यांना समाजात प्रतिष्ठा मिळवून देणारे एकमेव व्यक्तिमत्त्व म्हणजे डॉ. बाबा आढाव. त्यांनी आम्हा हमालांच्या घरांमध्ये स्वाभिमानाचा प्रकाश आणला,” अशा शब्दांत बेटी बचाव जन आंदोलनाचे प्रणेते डॉ. गणेश राख यांनी कामगार चळवळीतील या महान नेत्यांबद्दल कृतज्ञता व्यक्त केली.

डॉ. गणेश राख यांनी आपल्या बालपणापासून सुरू झालेल्या संघर्षमय प्रवासाची, हमालीच्या कष्टाची, आणि त्यातून मिळालेल्या प्रेरणेची आठवण करून देताना डॉ. बाबा आढाव यांच्या कार्याचे महत्त्व अधोरेखित केले.

दुष्काळाची छाया आणि पुण्याकडे स्थलांतर…

डॉ. राख यांचे मूळ गाव करमाळा (जि. सोलापूर) हा त्या काळी दुष्काळग्रस्त भाग म्हणून ओळखला जाई. पावसाच्या अनिश्चिततेमुळे शेतीवर जगणे कठीण झाले होते. त्यामुळे 1984 साली त्यांच्या वडिलांसह संपूर्ण कुटुंबाने पुण्याकडे स्थलांतर केले. शिक्षण नसल्याने त्यांना दुसरे काम मिळण्याची शक्यता नव्हती. म्हणून त्यांनी गुलटेकडी मार्केट यार्डच्या धान्य बाजारात हमालीचे काम सुरू केले. हा पिढीजात व्यवसाय असल्याने नातेवाईकांतील अनेक जण याच कामात होते. राहायला मिळणारी घरेही हमालांच्या वस्त्यांपुरती मर्यादित होती. समाजातील काही लोकांना वाटे की हमालांच्या मुलांमुळे त्यांची मुले बिघडतील, म्हणून कुणी घर देत नसे. परिणामी माळवाडी–हडपसर परिसरातील हमालांच्या वस्तीतच बालपण गेले.

शंभर किलोच्या पोत्यांतील वास्तव…

त्या काळी हमाली म्हणजे जीवावरचा श्रम. पोती तब्बल 100 किलो वजनाची असत. चप्पल न घालता उन्हात पोती वाहावी लागत. गरम डांबरामुळे पाय अक्षरशः भाजत. घाम, धूळ, धान्याचे ढीग आणि भयानक उन्हात हमालांना दिवसाढवळ्या शरीराचे कण कण ताणावे लागत. डॉ. राख शिक्षणात रस नसल्यामुळे, परिस्थितीची जाणीव व्हावी म्हणून त्यांच्या आईने त्यांना सातवीची परीक्षा झाल्यावर दोन महिने वडिलांसोबत हमालीसाठी पाठवले. तेथील कठोर कष्ट—अनवाणी पाय, 100 किलोचे ओझे, डांबराचे चटके—हे सर्व पाहून ते पुन्हा अभ्यासाकडे वळले.

हमाल पंचायत आणि डॉ. बाबा आढाव यांचे क्रांतिकारक काम…

हमालांसाठी संघटना उभी करण्याचे, त्यांना एकत्र करण्याचे, आणि त्यांच्या हक्कांसाठी लढण्याचे महान कार्य डॉ. बाबा आढाव यांनी केले. त्यांनी ‘हमाल पंचायत’ स्थापन करून या वर्गाला संघटित केले. त्यांच्या संघर्षामुळे अनेक बदल झाले. पोत्यांचे वजन कमी झाले, हमालीचा दर वाढला, हमालांसाठी रिटायरमेंट फंड लागू झाला, व्यापारी वर्ग व शासन या दोघांशीही संघर्ष शांत, व्यवस्थित आणि परिणामकारक पद्धतीने केला बाबा नेहमी हमालांना सांगत – “तुमचे काम कष्टाचे आहे, पण मुलांनी हेच काम करायला नको. त्यांना शिक्षण द्या, संस्कार द्या, माणूस बनवा.”

दहावीचा सत्कार आणि देवदूतासारखी भेट…

1991 साली डॉ. राख यांनी दहावीमध्ये चांगले गुण मिळवले तेव्हा डॉ. बाबा आढाव स्वतः त्यांच्या झोपडीत सत्कारासाठी आले. वस्तीतील सर्व हमाल विस्मयचकित झाले. कारण रोज काम करताना ज्यांचे नाव कानी पडत असे, ते नेते त्यांच्या घरात आले होते. तो क्षण आजही त्यांच्या मनात कोरला गेला आहे.

बेटी बचाव जन आंदोलन आणि बाबांचा आशीर्वाद…

3 जानेवारी 2012 रोजी बेटी बचाव जन आंदोलनाची सुरुवात झाल्याचे कळताच बाबांनी हमाल पंचायतच्या वतीने राख यांचा सत्कार केला. ते म्हणाले— “हा सत्कार ध्येय नाही… भविष्यात तुला अजून मोठ्या लढाया जिंकायच्या आहेत.” नंतर बराच काळ ते सतत मार्गदर्शन करत राहिले, फोनवर संवाद ठेवत राहिले, आणि अनेकदा मेडिकेअर हॉस्पिटलला भेटही दिली.

आजही हमालांशी अखंड नातं – डॉ. राख यांच्या मेडिकेअर हॉस्पिटलमध्ये आजही बहुसंख्य रुग्ण हमालवर्गातील आहेत. “ते मला आपल्या घरच्यासारखे मानतात. मी त्यांना माझ्या वडिलांचे सहकारी म्हणून पाहतो,” असे ते सांगतात.

डॉ. बाबा आढावांचे अमर कार्य – त्यांनी हमाल वृत्तीमध्ये स्वाभिमान, एकता, संघर्षाची ताकद आणि मानवतावादी विचार रुजवला. त्यांच्या मार्गदर्शनाने आज अनेक कुटुंबांची पिढी बदलली आहे.

“बाबा आपल्यात नाहीत… पण त्यांचे संस्कार जिवंत आहेत” आपल्या आठवणींत डॉ. राख भावूक स्वरात म्हणाले, “डॉ. बाबांनी हजारो हमालांचे आयुष्य घडवले. आम्हाला स्वाभिमान दिला. ते आज आपल्यात नसले तरी त्यांच्या विचारांमुळे उभी राहिलेली संस्कारक्षम पिढीच त्यांना खरी श्रद्धांजली.” डॉ. बाबा आढाव या महान कामगार नेत्यास त्यांनी कृतज्ञतापूर्वक भावपूर्ण श्रद्धांजली वाहिली.

Editer sunil thorat

बातमी / लेख आपल्या मित्रांसोबत शेअर करा

मुख्य संपादक

वेध जनशक्तीचा शक्ती जनतेची, वेध सत्याचा! सूचना, अस्वीकरण व संपादकीय धोरण “वेध जनशक्तीचा” हे पुणे येथून कार्यरत असलेले स्वतंत्र वेब न्यूज पोर्टल असून, सामाजिक, शैक्षणिक, राजकीय, सांस्कृतिक, प्रशासकीय, गुन्हेगारी तसेच विविध जनहिताच्या विषयांवरील बातम्या आणि माहिती वाचकांपर्यंत पोहोचविणे हा आमचा उद्देश आहे. आमच्या पोर्टलवर प्रसिद्ध होणाऱ्या बातम्या, लेख, वृत्त, निवेदने, छायाचित्रे, व्हिडिओ किंवा अन्य सामग्री ही उपलब्ध कागदपत्रे, अधिकृत माहिती, प्रत्यक्षदर्शी, संबंधित व्यक्ती, प्रतिनिधी, वार्ताहर तसेच विश्वसनीय सूत्रांकडून प्राप्त माहितीनुसार प्रकाशित केली जाऊ शकते. बातमी प्रसिद्ध करण्याचा अधिकार जनहिताच्या दृष्टीने आवश्यक, महत्त्वाची किंवा सार्वजनिक हिताशी संबंधित माहिती प्रसिद्ध करण्याचा संपादकीय निर्णयाचा अधिकार “वेध जनशक्तीचा” राखून ठेवते. कोणत्याही व्यक्ती, संस्था, राजकीय पक्ष, शासकीय किंवा निमशासकीय यंत्रणा, व्यावसायिक संस्था अथवा इतर घटकाविषयी बातमी प्रसिद्ध झाल्याने त्या व्यक्ती अथवा संस्थेविरुद्ध पूर्वग्रह किंवा वैयक्तिक वैर असल्याचे समजले जाऊ नये. बातमीमध्ये एखाद्या व्यक्तीवर आरोप, तक्रार, गुन्हा, चौकशी, कारवाई किंवा अन्य गंभीर बाब नमूद असल्यास, उपलब्ध अधिकृत माहितीच्या आधारे ती बाब वाचकांसमोर मांडण्याचा पत्रकारितेचा अधिकार आम्ही राखून ठेवतो. आरोप प्रसिद्ध होणे म्हणजे संबंधित व्यक्ती दोषी ठरल्याचे मानले जाणार नाही. अंतिम सत्यता ठरविण्याचा अधिकार संबंधित सक्षम न्यायालय अथवा कायदेशीर प्राधिकरणास आहे. खोटी माहिती, दबाव व धमक्यांना थारा नाही “वेध जनशक्तीचा” कोणत्याही व्यक्ती, संस्था किंवा घटकाच्या दबावाखाली येऊन जनहिताच्या बातम्या मागे घेणे, बदलणे किंवा प्रसिद्ध न करणे यास बांधील राहणार नाही. तसेच, बातमी प्रसिद्ध झाल्यानंतर धमकी, दबाव, राजकीय हस्तक्षेप, वैयक्तिक आरोप, सोशल मीडिया दबाव किंवा अन्य कोणत्याही अनुचित मार्गाने संपादकीय निर्णयावर प्रभाव टाकण्याचा प्रयत्न स्वीकारला जाणार नाही. मात्र, बातमीमध्ये वस्तुनिष्ठ तथ्यात्मक चूक असल्याचे विश्वसनीय पुराव्यांसह निदर्शनास आणून दिल्यास त्याची निष्पक्षपणे पडताळणी केली जाईल. दुरुस्ती, खुलासा व हरकत एखाद्या बातमीतील माहिती चुकीची, अपूर्ण किंवा वस्तुस्थितीविरुद्ध असल्याचा दावा असल्यास संबंधित व्यक्ती अथवा संस्थेने केवळ तोंडी आक्षेप नोंदविण्याऐवजी— 👉संबंधित बातमीची लिंक, 👉चुकीची माहिती नेमकी कोणती आहे याचा स्पष्ट उल्लेख, 👉अधिकृत कागदपत्रे किंवा विश्वसनीय पुरावे, 👉स्वतःची अधिकृत बाजू/खुलासा, 👉आवश्यक असल्यास संपर्काची माहिती आमच्याकडे उपलब्ध करून द्यावी. प्राप्त कागदपत्रे व माहितीची स्वतंत्रपणे पडताळणी करून वस्तुस्थिती समोर आल्यास संबंधित बातमीमध्ये आवश्यक दुरुस्ती, स्पष्टीकरण, अद्ययावत माहिती किंवा अन्य योग्य संपादकीय कार्यवाही करण्यात येईल. केवळ बातमी आवडली नाही, प्रतिष्ठेला धक्का बसला, टीका झाली किंवा बातमी हटविण्याची मागणी करण्यात आली म्हणून बातमी आपोआप हटविली जाणार नाही. वार्ताहर व प्रतिनिधींबाबत महत्त्वाची सूचना “वेध जनशक्तीचा”शी संबंधित सर्व वार्ताहर, प्रतिनिधी व अन्य व्यक्तींनी आपल्या अधिकाराच्या मर्यादेतच काम करावे. कोणत्याही व्यक्तीकडून पैशांची मागणी, खंडणीसदृश व्यवहार, वैयक्तिक लाभाची मागणी, धमकी, दबाव, ब्लॅकमेलिंग किंवा पोर्टलच्या नावाचा गैरवापर झाल्यास त्याची जबाबदारी संबंधित व्यक्तीची वैयक्तिक राहील. अशा प्रकारची बाब निदर्शनास आल्यास संबंधित व्यक्तीविरुद्ध उपलब्ध कायदेशीर मार्गांचा अवलंब करण्याचा अधिकार व्यवस्थापन राखून ठेवते. स्रोत व गोपनीयता पत्रकारितेच्या कामकाजात प्राप्त होणाऱ्या काही माहितीचे स्रोत गोपनीय ठेवण्याची आवश्यकता असू शकते. अशा वेळी कायदा व पत्रकारितेच्या मान्य तत्त्वांच्या अधीन राहून स्रोताची माहिती गोपनीय ठेवण्याचा अधिकार संपादकीय विभाग राखून ठेवतो. तृतीय-पक्षाची सामग्री वाचकांच्या प्रतिक्रिया, निवेदने, जाहिराती, सोशल मीडिया पोस्ट, व्हिडिओ, छायाचित्रे किंवा अन्य तृतीय-पक्षाची सामग्री प्रसिद्ध झाल्यास त्यातील प्रत्येक विधान हे पोर्टलचे अधिकृत मत असेलच असे नाही. अशा सामग्रीची जबाबदारी संबंधित सामग्री पुरविणाऱ्या व्यक्ती/संस्थेची राहू शकते. ⚠️ अंतिम महत्त्वाची नोंद “वेध जनशक्तीचा” हे सत्य, तथ्याधारित, जबाबदार आणि जनहिताची पत्रकारिता करण्यास कटिबद्ध आहे. अनावधानाने किंवा उपलब्ध माहितीच्या आधारे प्रसिद्ध केलेल्या सामग्रीमध्ये तथ्यात्मक त्रुटी आढळल्यास योग्य पुराव्यांच्या आधारे त्याची पडताळणी करून आवश्यक ती कार्यवाही केली जाईल. मात्र, बातमीतील तथ्यात्मक चूक आणि बातमीमुळे निर्माण झालेली नाराजी या दोन वेगळ्या बाबी आहेत. तथ्यात्मक चूक सिद्ध झाल्यास दुरुस्ती केली जाईल; परंतु केवळ बातमी प्रसिद्ध झाल्यामुळे निर्माण झालेला दबाव, नाराजी किंवा विरोध हा बातमी मागे घेण्याचा स्वयंचलित आधार मानला जाणार नाही. “वेध जनशक्तीचा” कोणत्याही व्यक्तीची जाणीवपूर्वक बदनामी करण्याच्या उद्देशाने पत्रकारिता करत नाही; त्याचप्रमाणे जनहिताशी संबंधित सत्य, अधिकृत आणि पडताळणीयोग्य माहिती केवळ कोणाला अप्रिय वाटते म्हणून दडपण्याचेही धोरण नाही. सर्व कायदेशीर बाबींमध्ये लागू असलेले भारतीय कायदे व सक्षम न्यायालय/प्राधिकरणाचे आदेश अंतिम व बंधनकारक राहतील. न्यायक्षेत्र (Jurisdiction) या पोर्टलशी संबंधित कोणताही वाद, तक्रार किंवा कायदेशीर कार्यवाही उद्भवल्यास, लागू कायद्याच्या अधीन राहून बारामती, ता. बारामती, जि. पुणे येथील सक्षम न्यायालयांना न्यायक्षेत्र राहील. संपर्क मुख्य संपादक : श्री. सुनिल थोरात 📞 7249314996 संपादक : श्री अमोल रजपूत 8169324814 कार्यकारी संपादक : सहकार्यकारी संपादक : उपकार्यकारी संपादक : जिल्हा संपादक : जिल्हा उपसंपादक : विकास तिखे कायदेशीर सल्लागार : अँड. आनंद थोरात वेब पोर्टल : www.vedhjanshakticha.in “शक्ती जनतेची, वेध सत्याचा!” — वेध जनशक्तीचा संपादकीय विभाग बातमी अधिक ठाम आणि दबावाला उत्तर देणारी आहे, विशेषतः “बातमी आवडली नाही म्हणून हटविली जाणार नाही” आणि वार्ताहरांकडून पोर्टलच्या नावाचा गैरवापर केला जाणार नाही या बाबतीत. 🙏🏻आपल्या सूचना, अभिप्राय आणि सहकार्याचे आम्ही मनःपूर्वक स्वागत करतो.

Related Articles

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Back to top button
बातमी कॉपी करायला तुम्ही आमचे काका लागता की मामा ??